Parte ‘e Montis o Montàngia fiat su nòmini medievali de una de is curadorias o encontrade de su Giudicau de Arbarè: una spètzia de provìntzia amministrada de su Curator. Una suta-regioni cun unas 12 biddixeddas piticas, is Villas, in donniuna cumandat unu Majore de Villa. Custa partzidura geogràfica e polìtica antiga est abarrada agiumai totuna po sèculus meda e, a dii de oi in dònnia biddixedda agatamus a unu Sìndigu.

In època giudicali sa stòria de su Parte ‘e Montis fiat acapiada a pari e at sighiu sa sorti de su Regnu de Arbarè.

A tempus bellus de splendori culturali e econòmicu ant sighiu tempus metzanus de bardanas de morus chi ant betadu a pare totu e distruidu po semper biddixeddas antigas comenti sa de Bonorcili e Serzela lassendi pagus arrastus. Sparèssidas finas Cracàxia e Gemussi.

In su 1388 Lionora de Arbarè at firmadu pròpiu in Gonnostramatza su tratau de paxi cun Pedru IV de Aragona, in presèntzia de is rapresentantis de totu is biddixeddas de innia a canta. A pustis de sa scunfita de is Arbarè in su 1409 in sa Batalla de Seddori e in su 1488 in sa de Macumere, su Parte ‘e Montis intrat in is fèudus de Quirra.

S’Unioni de is Comunus Parte Montis nascit in su 2007 candu s’aunint a pari is Comunus de Gonnostramatza, Masuddas, Mòguru, Pompu e Siris. In su 2017 su Comunu de Sìmaba puru intrat a fait parti de s’Unioni.  Oi sa superfìtzie de s’Unioni est de 110,01 Kmq e nci bivint unus 6.400 pessonis in totu.

 Custus ses Comunus de sa Provìntzia de Aristanis ant postu paris is forztas issoru e, lassendi a un’ala is làcanas comunalis, tenint interessu mannu a amparai e a avalorai su patrimòniu culturali, istòricu, naturalìsticu e paesagìsticu. Traballendi a manus de pari e castiendi totus faci a su benidori, ndi bolint bogai a campu is prendas antigas cuadas e circai de aberri caminus nous de svilupu sòtziu-econòmicu po fai cresci su territòriu e fai a connosci su mellus chi nc’est in custu giassu de Sardigna.

Sa punna de is amministradoris est cussa de arrecuperai s’identidadi e sa memòria istòrica, de ponni is fundamentas po fraigai su benidori castiendi sceti a s’unitzidadi de unu territòriu innui is traditzionis, is mandiaris, s’artesanau, is crèsias e is nuraxis funt una cosa sceti in mesu a sa bellesa de sa natura chi ddus ingìriat. 

Su sìmbulu chi rapresentat s’Unioni Parte Montis

In su 2017, a pustis de stùdius gràficus e de unus cantus mesis de traballu, essit su sìmbulu ufitziali nou de s’Unioni de is Comunus Parte Montis, su “Logo” (comenti si narat in italianu) chi de custu momentu at a rapresentai su territòriu de s’Unioni de su puntu de vista stòricu-culturali e identitàriu.

Est una puddixedda: sa puddixedda sarda sèmperi presenti in intru de is elementus prus de importu de sa traditzioni sarda, sìmbulu de bona fortuna e chi, a su chi narànt is antigus, amparat de su mali.

In cussa chi at a diventai sa versioni definitiva, sa figura de sa puddixedda est ananti de is cùcurus de Parte Montis, e una lìnia atundada posta a suta aunit a pari totu is elementus.

De immoi a ananti sa puddixedda at a rapresentai s’Unioni de is Comunus Parte Montis, cun sa spera chi sa bona sorti acumpangit sèmperi su caminu, traballosu ma importanti, chi su territòriu de s’Unioni at detzidiu de fai a manu de pari po fai cresci e svilupai su territòriu.

 (a.f.)